Tijgerhaaien

Er zijn een aantal auteurs die tijgerhaaien beschrijven als een van de gevaarlijkste zeedieren. Ralf M. Hennemann zegt in zijn boek Sharks and Rays of the World over deze dieren: "Zonder twijfel is de tijgerhaai een van de gevaarlijkste haaien die er bestaan. Zijn grote formaat en opportunistische voedingsgewoonten maken ontmoetingen met dit dier onder water tot een serieuze bedreiging." Toen ik dit voor het eerst las, kon ik niet anders dan denken hoe spannend het zou zijn om naast een van deze haaien te duiken. Ze kunnen groter zijn dan de grote witte haai en beschikken over een van de krachtigste kaken in het dierenrijk, waarmee ze gemakkelijk het schild van een zeeschildpad kunnen verbrijzelen. Aan de andere kant hebben onze jarenlange ervaring met duiken met allerlei soorten haaien ons geleerd dat, ondanks hun potentiële gevaren, de meeste zeedieren niet agressief zijn tegenover duikers, zolang ze zich maar aan een aantal "belangrijke" regels houden die verwarring voorkomen, het dier niet opwinden of het zich bedreigd laten voelen.

Hoewel de tijgerhaai (Galeocerdo cuvier) een circumtropisch verspreidingsgebied heeft, is het geen gemakkelijke soort om te vinden. Gelukkig hadden we contact met Jim Abernethy, een Amerikaan met een passie voor haaien die technische ondersteuning had verleend aan onderzoeksprojecten naar tijgerhaaien van National Geographic, BBC Wildlife, Animal Planet en Discovery Channel. Zijn jarenlange ervaring zou een garantie kunnen zijn voor de veiligheid bij dit soort werk, en het vinden van de haai zou de sleutel zijn tot het succes van de expeditie.

Na het kiezen van de ideale tijd van het jaar (op basis van de watertemperatuur) en enkele weken voorbereiding, begonnen we aan onze reis naar Florida, vanwaar we ten noorden van Grand Bahama zouden varen, op zoek naar niet alleen de tijgerhaai, maar ook naar andere even charismatische soorten zoals de grote hamerhaai (Sphyrna mokarran), die meer dan 5 meter lang kan worden, de stierhaai (Carcharhinus leucas) en de citroenhaai (Negaprion brevirostris). Om deze soorten te lokaliseren, moesten we niet alleen toegang krijgen tot hun leefgebieden, maar ook hun aandacht trekken. Hiervoor had Jim zijn boot uitgerust met een grote tank in de boeg, gevuld met vis, waardoor water circuleerde en terugstroomde naar de zee; 24 uur per dag zou deze "geparfumeerde" vloeistof door elke haai binnen enkele kilometers worden gedetecteerd. En inderdaad, na een hele nacht varen leverde de methode zijn eerste resultaten op en het licht van de nieuwe dag liet ons talloze vinnen ontdekken die rond de boot cirkelden.

Ondanks de slechte reputatie van haaien, is de waarheid dat de meeste schuwe dieren zijn. De aanwezigheid van duikers in het water, vooral in afgelegen gebieden waar ze niet gewend zijn mensen te zien, kan al meer dan genoeg zijn om ze weg te laten zwemmen. Om te voorkomen dat ze vluchten, is de oplossing om ze iets verleidelijks aan te bieden om hun schuwheid te overwinnen. Dit wordt bereikt met een aantal onderwaterdozen gevuld met vis. Het is niet de bedoeling dat ze het opeten, maar dat ze het ruiken en dat hun instinct hen ertoe aanzet om in het gebied te blijven waar we zouden duiken. Aan de andere kant zou het aas agressief gedrag kunnen uitlokken, iets wat we absoluut niet wilden; om deze situatie te allen tijde onder controle te houden, gebruikten we uitgelekte vis, omdat de aanwezigheid van bloed in het water een sterke stimulans zou zijn en we daardoor de controle over de situatie zouden kunnen verliezen.

Hoe vaak je ook met haaien hebt gedoken, het moment dat je het water in springt, blijft verontrustend, vooral wanneer tientallen haaien de instapplaats omringen. De meeste haaien die zich aan de oppervlakte verzamelden, waren citroenhaaien en Caribische rifhaaien, soorten die de neiging hebben in groepen te werken en wier nerveuze activiteit vaak andere, grotere, solitaire roofdieren aantrekt, zoals tijgerhaaien. De geselecteerde duikplekken, op een paar uitzonderingen na, waren niet dieper dan 6 meter en de zeebodem werd gedomineerd door zand, bezaaid met gorgonen en kleine koraalblokken – een favoriete habitat van haaien, waar ze roggen en andere platvissen kunnen vinden – half begraven in het zand – die ze gemakkelijk kunnen detecteren en vangen dankzij de elektroreceptoren op hun snuit (ampullen van Lorenzini). De helderheid van de zeebodem, gecombineerd met het schone water en de doordringende zonnestralen, zorgde voor een magnifiek schouwspel, waarbij we tientallen haaien in alle richtingen konden zien. Elke fotograaf weet hoe fijn het is om te werken met een groothoeklens met een snelheid van 1/250 en een diafragma van f/16…een droom die uitkomt.

De traditionele nieuwsgierigheid van rifhaaien werd ruimschoots overtroffen door de brutaliteit van de grote citroenhaaien, dieren van meer dan twee meter lang. Ze waren overal en we moesten ze letterlijk wegduwen om een ​​veilige afstand te vinden zodat we konden werken. Ondanks hun kalme gedrag maakten het aas en hun indrukwekkende tanden te allen tijde duidelijk dat dit geen wild was, en om ongelukken te voorkomen moesten we voorzorgsmaatregelen nemen. Haaien hebben een uitstekend reukvermogen en andere sterk ontwikkelde zintuigen, maar het zijn niet erg intelligente dieren en hun gezichtsvermogen is niet hun sterkste punt, waardoor ze ons – op bepaalde momenten van hoge activiteit en grote aantallen haaien – konden aanzien voor het aas in de dozen. Dode vissen zijn meestal licht en bleek van kleur, dus we moesten elke kleur vermijden die misleidend kon zijn. Pakken, vinnen en vesten die voornamelijk zwart (of donkerblauw) waren, zouden ons transformeren tot "objecten" die lijnrecht tegenovergesteld waren aan wat ze zochten. Als we onze uitrusting zouden aanvullen met een capuchon en zwarte handschoenen (essentieel), zouden we gecamoufleerd zijn. Alleen de helderheid van onze camera's en het "onberispelijke wit" van de flitsers verraden dat. Dat bevestigde meermaals dat ze door lichte kleuren worden aangetrokken.

Na de eerste ontmoetingen met de "kleine" haaien begonnen de belangrijkste gasten zich dagelijks te melden: de tijgerhaaien. Het uitstekende zicht gaf ons de mogelijkheid om ze op 30 of 40 meter afstand te spotten, terwijl ze met een kronkelende, langzame beweging recht op ons af kwamen, heel dicht bij de bodem. De eerste keer dat je een tijgerhaai met zijn doordringende zwarte ogen in de ogen kijkt, besef je dat de situatie heel anders is dan alles wat je eerder hebt meegemaakt, alleen te vergelijken met een ontmoeting met een witte haai. Bij andere haaien voel je een zekere argwaan, maar de tijgerhaai domineert de situatie en beweegt duidelijk recht op je af om uit te vinden wie deze ongewone bezoeker is. Voor een onervaren persoon zou dit gedrag als een aanval kunnen worden beschouwd, maar Jim had ons al gewaarschuwd en duidelijk gemaakt hoe we ons moesten gedragen: ertegen optreden en ermee stoppen.

De waarheid is dat "opstaan ​​tegen" een haai die twee keer zo groot is als jij, waanzin lijkt, en ondanks het valse gevoel van veiligheid dat schuilen achter een camera biedt, is de eerste ontmoeting een ware adrenalinekick. Gelukkig werkte het systeem elke keer weer. De tijger zocht fysiek contact, zijn manier om het onbekende te verkennen, maar door standvastig te blijven en hem met een obstakel tegen te houden, leek de gigantische tijger geruime tijd zijn interesse in ons te verliezen. Hij bleef kalm in de buurt totdat zijn nieuwsgierigheid hem ertoe aanzette de achtervolging in te zetten. In ons geval was de camera de barrière, het obstakel dat we tussen de haai en ons hadden geplaatst. Andere leden van de expeditie – geen fotografen – hadden een stok, niet om hem te slaan (dat zou een heel, heel slecht idee zijn), maar gewoon om zijn opmars te blokkeren. Soms leidt de brutaliteit van de tijgers ertoe dat ze de camera's met hun enorme bekken grijpen en meenemen, maar gelukkig, nadat ze zich realiseren dat metaal niet erg aantrekkelijk is, laten ze ze een paar meter verderop vallen.

Van 's ochtends vroeg tot 's avonds laat, elke dag opnieuw, was er non-stop activiteit met tijgerhaaien, citroenhaaien en rifhaaien. Plekken zoals Tiger Beach, Purple Planch, Turtle Grass, Ginormous, El Dorado en Hamertime boden ons uitzonderlijke ontmoetingen en ervaringen, en de expertise van het personeel zorgde te allen tijde voor een niveau van veiligheid dat ons in staat stelde onze stoutste dromen te overtreffen. Hoewel we enkele zeer vluchtige ontmoetingen met grote hamerhaaien hadden, vooral in El Dorado, hadden we nog één laatste etappe om de expeditie te voltooien. Vanuit de noordelijke Bahama's reden we zuidwaarts richting Andros Island, waar we midden in de wildernis stopten op een heel bijzondere plek die bekendstaat als End of the Map, met één duidelijk doel: stierhaaien en mokarranhaaien spotten.

In tegenstelling tot de meeste van onze eerdere duiken, zou deze plaatsvinden op een diepte van meer dan 30 meter, met als doel stierhaaien te fotograferen. Nadat we bijna een uur lang verschillende dozen aas op de zeebodem hadden laten liggen, begonnen we aan onze afdaling en kwamen we een groep robuuste stierhaaien tegen, een opvallende en zeer nerveuze soort die berucht is om zijn talrijke aanvallen op zwemmers. Deze haai moet niet worden verward met de andere stierhaai (Carcharias taurus), ook bekend als de zandtijgerhaai of rafelhaai, die erg populair is in North Carolina (VS), Zuidoost-Australië en Aliwal Shoal (Zuid-Afrika), waar onze stierhaai (Carcharhinus leucas) bekendstaat als de Zambezihaai.

Deze duik was erg stressvol. De dieren waren duidelijk geagiteerd en scheurden zelfs de viskisten open. Desondanks zorgde uitstekend teamwork, waarbij we elkaar de ruggen dekten, ervoor dat we konden genieten en werken zoals we de voorgaande dagen hadden gedaan. En na deze spannende duik, vlak onder de oppervlakte, wachtte de tweede gast ons op: de grote hamerhaai. Ondanks zijn grootte bleek hij de meest ongrijpbare en schuwe van allemaal te zijn, en we moesten onze toevlucht nemen tot verse vis om hem dichterbij en binnen het bereik van onze camera's te lokken. Vluchtige ontmoetingen, maar ze lieten ons een prettige herinnering en een sterk verlangen om terug te keren achter.

Na een week volledig gewijd te hebben aan haaienduiken, bleek de expeditie een daverend succes. Elke duikdag was uniek en ongelooflijk, met werkelijk onvoorstelbare ervaringen voordat de reis begon. De prestaties van de bemanning, zowel onder water als aan de oppervlakte, waren essentieel om deze onderneming mogelijk te maken; zonder hen zou het vrijwel onmogelijk zijn geweest.